Bên mộ bia của mẹ hiền. Ảnh của TG.
Là con của một sĩ quan tù cải tạo, tác giả Lê Xuân Mỹ đã góp vào giải Viết Về Nước Mỹ nhiều bài viết chân thực và xúc động từ năm 2019. Ông đã nhận Giải Đặc Biệt Viết Về Nước Mỹ 2019, giải Vinh Danh Tác Phẩm 2021 và giải Vinh danh Tác Giả-Tác Phẩm năm 2023. Đầu xuân, tác giả ghi lại nỗi lòng của một người con chí hiếu trong những ngày Tết lần đầu tiên vắng bóng mẹ hiền.
***
Sáng mùng Một Tết năm nay, tôi thức dậy sớm hơn thường lệ. Trời San Jose se lạnh. Nắng đầu năm còn e ấp sau màn sương mỏng. Thành phố vẫn vậy - bình yên và trật tự - chỉ có lòng tôi là khác. Đây là mùa xuân đầu tiên tôi bước vào mà không còn mẹ. Và cũng là năm đầu tiên trong đời, tôi thật sự mồ côi cả cha lẫn mẹ.
Cha mất đã nhiều năm. Khi mẹ còn, tôi vẫn chưa cảm thấy mình mồ côi. Dù tóc đã bạc, dù đã làm ông, làm bà, tôi vẫn còn một nơi để quay về, còn một tiếng “Mẹ ơi” để gọi. Đến khi mẹ ra đi, tôi mới hiểu thế nào là côi cút giữa đời đông.
Tôi lái xe đến Chùa Từ Lâm trong buổi sáng đầu năm. Từ xa đã thấy cờ Phật giáo bay nhẹ trước cổng. Sân chùa đông người. Những tà áo dài đủ sắc màu chen giữa khói hương nghi ngút. Trẻ em trong quần áo mới tung tăng theo cha mẹ. Tiếng chuông chùa ngân từng hồi trầm mặc, lan ra giữa không gian trong trẻo của ngày xuân.
Không khí ở chùa vừa trang nghiêm vừa rộn ràng. Trong chánh điện, ánh đèn vàng hắt lên những pho tượng Phật, tạo nên một vẻ ấm áp lạ thường. Phật tử đứng chắp tay, cúi đầu thành kính. Ở góc sân, quý thầy mỉm cười phát bao lì xì và trái quýt lộc đầu năm cho các em nhỏ. Tiếng tụng kinh hòa cùng tiếng cười trẻ thơ - thiêng liêng mà gần gũi, như một mảnh quê hương còn giữ được nơi đất khách.
Không khí ở chùa vừa trang nghiêm vừa rộn ràng. Trong chánh điện, ánh đèn vàng hắt lên những pho tượng Phật, tạo nên một vẻ ấm áp lạ thường. Phật tử đứng chắp tay, cúi đầu thành kính. Ở góc sân, quý thầy mỉm cười phát bao lì xì và trái quýt lộc đầu năm cho các em nhỏ. Tiếng tụng kinh hòa cùng tiếng cười trẻ thơ - thiêng liêng mà gần gũi, như một mảnh quê hương còn giữ được nơi đất khách.
Giữa khung cảnh ấy, tôi bỗng thấy cộng đồng người Việt nơi xứ người thật bền bỉ. Bao năm tha hương, mỗi độ xuân về, chúng ta vẫn tìm về chùa, tìm về tiếng chuông và khói hương, như tìm lại một phần cội nguồn chưa từng mất.
Tôi quỳ xuống trước tượng Phật Bà Quan Âm, cầu nguyện. Ngày trước, mẹ tôi cũng thường đi chùa đầu năm. Mẹ cầu bình an cho con cháu, cầu gia đình thuận hòa. Mẹ chưa bao giờ cầu cho riêng mình. Suốt đời mẹ sống lặng lẽ, nhẫn nại, hy sinh.
Năm nay, tôi cầu cho cha và mẹ. Cầu cho linh hồn mẹ thanh thản. Cầu cho cha mẹ gặp lại nhau nơi cõi vĩnh hằng không còn chia cách. Tôi cầu bình an cho con cháu, bạn bè, những người thương yêu.Và cầu cho chính tôi đủ bình tâm để đi tiếp những mùa xuân còn lại.
Viếng chùa cầu nguyện cho thân mẫu. Ảnh của TG.
Rời chùa, tôi ghé nghĩa trang Oak Hill Memorial Park. Bầu trời xám nhạt kèm chút mưa lạnh đầu xuân. Nắng nhẹ phủ lên những triền cỏ xanh mướt. Xa xa, vài gia đình cũng lặng lẽ đứng bên mộ người thân. Không có tiếng khóc lớn. Chỉ có những bước chân chậm rãi, những bó hoa tươi, những cái cúi đầu thật sâu.
Đứng giữa nghĩa trang vào ngày đầu năm, tôi cảm nhận rõ hơn bao giờ hết ý nghĩa của hai chữ “vô thường”. Mùa xuân tượng trưng cho khởi đầu, cho sinh sôi. Nhưng nơi đây lại nhắc ta về kết thúc. Sự im lặng bi thương không quá nặng nề, mà lắng đọng. Nó như nhắc rằng đời người, dù dài hay ngắn, cuối cùng cũng trở về với cát bụi, với đất.
Tôi nhìn tên mẹ khắc trên bia đá. Cái tên từng được gọi lên mỗi ngày trong căn bếp nhỏ, trong những buổi sum họp, trong những cuộc điện thoại hỏi thăm. Giờ đây, cái tên ấy nằm yên giữa bao la của đất trời. Nỗi đau chia ly không còn dữ dội như những ngày đầu, nhưng âm ỉ, và sâu. Nó giống như một vết thương đã lành da, nhưng mỗi khi trái gió trở trời vẫn nhói lên, đau buốt.
Những năm tháng cuối đời của mẹ trôi qua trong sương khói của căn bệnh Alzheimer. Bệnh không làm mẹ đau đớn quằn quại, nhưng từng ngày lấy đi từng phần ký ức của mẹ. Có lần mẹ nhìn tôi thật lâu rồi hỏi: “Cô là ai? Mẹ vẫn lẫn lộn giữa nam và nữ, giữa trẻ và già, giữa con và cháu. Tôi nghe tim mình nhói lại, nhưng vẫn cúi xuống nắm tay mẹ: “Con đây mà, Mỹ, con của mẹ đây.”
Thường mẹ vẫn gọi đúng tên tôi. Nhưng có khi mẹ quên. Quên tên các cháu. Quên tên các con. Quên cả những chuyện vừa xảy ra buổi sáng. Trí nhớ của mẹ rơi rụng như những chiếc lá cuối mùa. Nhưng lạ thay, mỗi khi Tết đến, trong khu vườn ký ức hoang tàn ấy vẫn còn một góc rất sáng, rất rõ ràng. Mẹ nhớ ba dù ba tôi đã mất từ lâu. Mỗi độ xuân về, mỗi ngày Tết đến mẹ lại hỏi: “Ba con đâu rồi? Trong trí nhớ lẫn lộn của mẹ, ba vẫn còn đâu đó - như chỉ vừa đi vắng, như sắp sửa trở về. Có những chiều cuối năm, khi tôi mở vài bản nhạc xuân xưa, mẹ lẩm nhẩm hát theo. Giọng yếu và đứt quãng, nhưng ánh mắt sáng lên.
Trong cái mơ màng lãng đãng của trí nhớ, Mẹ hay kể về những cái Tết quê nhà. Về nồi bánh chưng đỏ lửa suốt đêm. Về những ngày còn trẻ mặc áo dài đi chợ hoa. Về mùa xuân có ba và các con bên cạnh. Alzheimer có thể xóa hiện tại, nhưng không xóa được những mùa xuân đã khắc sâu trong trái tim một người đàn bà Việt Nam nhỏ bé, yêu chồng, thương con.
Có lần tôi hỏi: “Mẹ nhớ gì nhất khi Tết đến?” Mẹ đáp, chậm rãi: “Nhớ ba, nhớ ngoại… nhớ nhà…”. Cặp mắt vốn thường ngây dại chợt như sáng lên, long lanh. Hai chữ “nhớ nhà” làm tôi lặng người. Bao năm sống trên đất Mỹ, quê hương trong mẹ vẫn nguyên vẹn. “Nhà” không chỉ là căn nhà cũ dưới chân núi Ngự Bình, mà là nơi có ba, có ngoại, có tuổi trẻ, có những mùa xuân sum họp.
Giữa nghĩa trang đầu năm, tôi chợt nghĩ đến bao gia đình quanh mình- những người cũng vừa mất cha, mất mẹ, mất người bạn đời. Nếu không yêu thương nhiều, người ta đã không quay về đây, đã không mang theo hoa tươi và những lời thì thầm không ai nghe thấy.
Chia ly là điều không ai tránh khỏi. Nhưng mất mát cũng dạy cho ta biết quý những gì còn lại. Quý bữa cơm còn đủ mặt con cháu. Quý tiếng cười còn vang trong nhà. Quý một cuộc điện thoại hỏi thăm khi người thân vẫn còn nghe được. Ngày trước, khi cha mẹ còn, tôi nghĩ những điều ấy là hiển nhiên. Giờ đây, khi trở thành mồ côi, chợt thấy quá tiếc nuối khi mỗi khoảnh khắc bình thường bỗng trở thành món quà, là hạnh phúc còn có được mỗi ngày.
Tôi đứng thật lâu trước mộ mẹ. Gió xuân thổi nhẹ qua hàng cây. Mưa đầu mùa lâm râm như mưa phùn ở Huế. Trời ngây ngây lạnh. Tôi thầm nói với mẹ rằng tôi sẽ sống chậm lại, sẽ thương yêu nhiều hơn, sẽ không chờ đến khi mất đi mới thấy quý. Bởi mùa xuân rồi cũng sẽ qua. Đời người rồi cũng khép lại. Chỉ có tình yêu là còn ở lại - trong ký ức, trong máu thịt, và trong cách ta đối xử với những người thân yêu đang hiện diện bên mình.
Mùa xuân đầu tiên mồ côi, tôi không chỉ mang theo trong lòng những giọt nước mắt. Tôi mang theo một lời nhắc nhở dịu dàng: hãy yêu khi còn có thể. Hãy nắm tay khi bàn tay kia còn ấm. Và hãy nói những lời yêu thương trước khi chúng ta chỉ còn biết thì thầm trước một tấm bia đá lạnh giữa cơn mưa nhẹ đầu xuân.
Lê Xuân Mỹ - Tháng 2/2026
Ngoài thân phụ của TG, tôi thỉnh thoảng tiếc nhớ cố Ðại Tá Duơng Quang Tiếp truớc đây chỉ huy truơng Cảnh Sát QG Quân Khu I mà tôi có dịp gặp gỡ qua công việc năm 1972, sau 1973 ông qua UBLHQS 4 bên rồi bị CS trả thù giết chết trong trại cải tạo. Những nguời bao năm cũ xin ngủ yên an bình, rest in peace.