TG Võ Phú đang ký sách tại lễ trao giải VVNM 2025
Tác giả Võ Phú tham dự Viết Về Nước Mỹ từ năm 2004. Võ Phú sinh năm 1978 tại Nha Trang-Việt Nam; định cư tại Virginia-Hoa Kỳ, 1994; tốt nghiệp cử nhân Hóa, Virginia Commonwealth University. Tác giả hiện làm việc và học tại Medical College of Virginia. Tác giả đã nhận giải Danh Dự Viết về nước Mỹ năm 2019. Và mới đây Võ Phú nhận thêm mội giải Danh Dự VVNM 2025. Bài viết kỳ này là câu chuyện của một gia đình gốc Việt mới định cư trải qua nhiều vất vả, thử thách và bắt đầu thấy được niềm an ủi, hy vọng trong mùa xuân đầu tiên ở xứ người.
***
Tiếng chuông đồng hồ reo lúc 4 giờ 30 sáng. Tuấn mở mắt, trần nhà trắng hiện ra trong ánh đèn ngủ mờ mờ. Anh nằm yên vài giây, để chắc rằng mình đã thực sự tỉnh. Bên ngoài cửa sổ, bãi đậu xe còn phủ lớp tuyết trắng, lạnh và im lìm.
Mùa xuân ở Mỹ không đến bằng tiếng pháo nổ giòn giã hay mùi nhang khói quyện trong sương sớm. Không có khay bánh mứt đầy màu sắc đặt trang trọng trên bàn thờ, cũng chẳng có những lời chúc tụng rộn ràng vang lên từ đầu ngõ. Xuân đến lặng lẽ, như một người khách lạ gõ cửa thật nhẹ. Nhẹ đến mức nếu không chú ý, người ta sẽ tưởng đó chỉ là tiếng gió lùa qua khe cửa sổ.
Tuấn trở mình ngồi dậy, từng động tác chậm rãi để không đánh thức vợ con vẫn đang ngủ say. Ngoài kia, trời còn tối, tuyết mỏng phủ lên bậc thềm trước nhà, ánh đèn đường hắt xuống một màu vàng nhạt, lạnh và xa lạ. Anh khoác áo, bước ra khỏi phòng ngủ, mang theo cảm giác trống trải khó gọi thành tên.
Căn bếp nhỏ sáng đèn. Ánh sáng dịu dàng ấy khiến Tuấn tạm quên đi cái lạnh bên ngoài. Anh mở tủ lạnh, lấy ra hủ thịt kho trứng nấu từ cuối tuần, món ăn anh cố nấu cho đúng vị quê nhà. Anh lấy thêm một trái táo, một lon nước, xếp tất cả gọn gàng vào túi. Mở nồi cơm điện, hơi nước bốc lên mang theo mùi cơm nóng quen thuộc. Tuấn bới cơm vào hộp thủy tinh, đậy nắp cẩn thận, như thể chỉ cần sơ sẩy một chút là kỷ niệm cũng có thể tràn ra ngoài.
Công việc ấy lặp đi lặp lại mỗi buổi sáng, quen đến mức tay làm mà đầu không cần nghĩ. Một nhịp sống đều đặn, chính xác, không thừa cũng không thiếu, giống như cách anh đang sống nơi đất khách. Nhưng sáng nay, giữa mùi cơm nóng và ánh đèn vàng nhạt, lòng anh bỗng nặng trĩu hơn mọi ngày. Một khoảng trống mơ hồ len vào ngực, không đau, nhưng dai dẳng.
Tết.
Tết đầu tiên ở Mỹ.
Tuấn đứng lặng một lúc lâu trong bếp, tay đặt lên nắp hộp cơm đã đóng kín. Anh hít một hơi thật sâu, như để giữ lại chút gì đó rất mong manh. Có thể là mùi Tết, có thể là ký ức, hoặc chỉ đơn giản là cảm giác mình vẫn còn thuộc về một nơi nào đó, cách đây nửa vòng trái đất. Nơi đây, không mâm cơm cúng ông bà. Không tiếng chúc tụng rộn ràng đầu ngõ. Chỉ có tiếng máy sưởi khe khẽ và chiếc đồng hồ treo tường tích tắc lạnh lùng.
Trong đầu chợt hiện về những cái Tết cũ ở quê nhà. Giờ này, nếu còn ở Việt Nam, anh vẫn đang ngủ say. Mười giờ sáng mới trở mình dậy, tắm rửa thong thả, khoác chiếc áo sơ mi còn vương mùi nước xả, rồi nổ máy chạy ra quán cà phê quen thuộc. Bạn bè đã ngồi đó, ly cà phê bốc khói, câu chuyện kéo dài từ chuyện làm ăn đến chuyện đời, cười nói rôm rả. Cuộc sống khi ấy… nhẹ như gió. Còn bây giờ, năm giờ sáng là phải có mặt ở hãng. Không trễ ca, mà trễ ca là mất việc.
Tuấn cho hộp cơm vào túi giỏ xách thermo, dừng lại nhìn nó thật lâu. Một bữa trưa giản dị đến mức khiến lòng anh se thắt. Thịt kho trứng, món ăn của Tết, giờ trở thành bữa ăn công nhân lặng lẽ nơi xứ người. Tuấn ngồi xuống ghế, tay đặt lên hộp cơm, mắt lặng lẽ nhìn ra cửa sổ. Trong lòng Tuấn tràn ngập những suy tư:
- Liệu con trai mình có nhận ra giá trị của những gì ba mẹ đang hy sinh không? Liệu một ngày nào đó, con sẽ hiểu hết những đêm khuya tê tái, những buổi sáng giá rét mà mẹ con phải bước ra ngoài làm việc để giữ cho gia đình này còn đứng vững?
Đang chìm trong những dòng suy nghĩ mông lung ấy, Tuấn bỗng nghe giọng con trai khẽ vang lên từ cửa phòng:
- Ba…
Tuấn quay lại. Kiệt đứng ở cửa phòng, tóc bù xù, mắt còn ngái ngủ. Cậu mặc chiếc áo thun cũ, dáng người gầy đi nhiều so với ngày mới sang.
Tuấn hỏi, giọng hạ thấp, sợ làm vỡ buổi sáng yên ắng:
- Sao con dậy sớm vậy?
Cậu con trai dụi mắt.
- Con nghe tiếng ba mở tủ lạnh… Hôm nay là mùng Một hả ba?
Tuấn khựng lại. Anh gật đầu.
- Ừ… mùng Một.
Gia đình Tuấn không đi Mỹ vì giấc mơ giàu sang, cũng không vì danh phận “Việt kiều”. Họ đi vì một nỗi sợ rất thật. Sợ mất con.
Ở Việt Nam, khi Kiệt bắt đầu bỏ học, tụ tập bạn bè, đêm về với mùi rượu và đôi mắt đỏ ngầu, Tuấn và vợ đã trải qua cảm giác bất lực quen thuộc của nhiều bậc cha mẹ.
Ở quê nhà, Kiệt lớn lên trong một gia đình khá giả. Nhà không thiếu thốn thứ gì. Là con một, lại là cháu đích tôn trong họ, đi đâu cũng được cưng chiều. Ông bà thương, cô dì chú bác thương. Mỗi lần về thăm là lại dúi vào tay ít tiền tiêu vặt. Sinh nhật, lễ Tết, chẳng cần xin cũng có tiền. Tiền đến dễ dàng, nên giá trị của nó cũng nhẹ đi.
Tuấn và vợ ban đầu nghĩ đó là may mắn. Con không phải chịu cảnh thiếu thốn như mình ngày trước. Nhưng họ không ngờ chính sự đủ đầy ấy lại trở thành khoảng trống trong cách dạy con.
Có tiền rủng rỉnh trong túi, Kiệt dễ dàng hòa vào những cuộc vui của đám bạn. Lúc đầu chỉ là cà phê, game online, vài buổi sinh nhật. Rồi dần dần là nhậu nhẹt, bar, những đêm “đi cho biết” kéo dài tới khuya. Ở tuổi mười sáu, mười bảy, một đứa trẻ chưa đủ chín chắn để phân biệt đâu là giới hạn. Cảm giác được bạn bè tung hô, được gọi là “chịu chơi”, “hào phóng” khiến nó tưởng mình trưởng thành.
Vòng bạn bè xấu có thể kéo một đứa trẻ trượt dài rất nhanh, nhanh đến mức cha mẹ chưa kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra thì học bạ đã đầy những buổi nghỉ không phép, những cuộc điện thoại từ giáo viên, những lần bị nhắc nhở.
Tuấn càng nghiêm khắc, Kiệt càng chống đối. Tuấn càng lớn tiếng, Kiệt càng im lặng.
Trong nhiều gia đình Việt, tình thương thường đi kèm kiểm soát. Cha mẹ nghĩ la mắng là dạy dỗ. Con cái lại nghe thành trách móc. Khoảng cách vì thế mà giãn ra lúc nào không hay. Những bữa cơm bắt đầu vắng tiếng nói. Cánh cửa phòng đóng kín nhiều hơn. Điện thoại trở thành nơi Kiệt tìm sự đồng cảm thay vì trong chính ngôi nhà của mình.
Tuấn nhận ra một điều khiến anh lạnh người, ở lại môi trường cũ, mọi thứ quá quen thuộc. Bạn bè cũ, thói quen cũ, quán xá cũ. Chỉ cần một cuộc gọi là Kiệt lại bước ra khỏi nhà. Ở đó, không ai hỏi nó học tới đâu. Không ai buộc nó nghĩ về tương lai. Một đứa trẻ có tiền tiêu, có xe máy, có bạn bè rủ rê, rất dễ lún sâu mà không thấy mình đang chìm.
Tuấn sợ nhất không phải là vài ly rượu, vài đêm về trễ. Anh sợ con trai mình quen với cảm giác sống không mục đích. Và nỗi sợ ấy lớn hơn tất cả. Sợ một ngày nhìn lại, con vẫn ở đó, giữa những cuộc vui chóng tàn, giữa những người bạn chỉ biết hôm nay mà không có ngày mai.
Quyết định sang Mỹ không phải để đổi đời cho mình, mà để đổi hướng cho con. Họ tin vào một điều, thay đổi môi trường có thể thay đổi con người. Ở Mỹ, luật pháp nghiêm khắc hơn, trường lớp quản lý chặt chẽ hơn, trẻ con đi học luật pháp rõ ràng. Ở đó, nếu không học, không làm, sẽ không có chỗ đứng. Không ai nuông chiều, cũng không ai bao che. Xã hội Mỹ buộc người ta phải tự lập rất sớm. Và chính sự thực tế ấy là điều họ hy vọng sẽ kéo Kiệt trở lại.
Vì con, họ chấp nhận bắt đầu lại từ con số không. Từ một người đàn ông có công việc quen thuộc ở Việt Nam, Tuấn trở thành lao động tay chân, đi làm khi trời còn tối, về khi tuyết đã phủ trắng hiên nhà.
Từ một người phụ nữ có họ hàng, bạn bè quanh năm, vợ anh trở thành người nhập cư nói tiếng Anh còn ngập ngừng, phải học lại từng điều nhỏ nhất. Họ đánh đổi sự ổn định để lấy cơ hội. Họ đánh đổi sĩ diện để lấy tương lai. Họ đánh đổi tuổi trung niên yên ổn để con có một con đường khác.
Mục đích của gia đình Tuấn rất giản dị, không cần con làm bác sĩ, kỹ sư. Chỉ cần con học xong, có nghề nghiệp tử tế, biết tự đứng bằng đôi chân mình, không sa vào những cuộc vui vô nghĩa. Gia đình Tuấn sang Mỹ không phải để tìm “giấc mơ Mỹ”. Họ sang Mỹ để cứu một giấc mơ đang dở dang của con mình.
-oOo-
Khi Tuấn làm việc ở hãng được hơn ba tiếng đồng hồ thì, Lan, vợ Tuấn, đến tiệm làm móng tay và tóc lúc 9 giờ sáng. Trời còn lạnh. Lan đẩy cửa, mùi hóa chất xộc lên. Con nhỏ chủ tiệm, tóc nhuộm màu vàng óng, nói nhanh:
- Morning, chị Lan!
Lan gật đầu:
- Good morning.
Chị vội đi thẳng ra phía sau tiệm, khoác tạp dề lên người, bắt đầu một ngày làm việc dài. Việc đầu tiên là giặt khăn. Cả đống khăn dày ướt sũng, nặng trịch khiến chị hơi chùn bước. Lan đổ khăn vào máy, thêm bột giặt, rồi bật máy. Tiếng máy chạy ầm ầm vang lên, lấp đầy không gian tĩnh lặng. Chị dựa lưng vào tường, thở dài, cảm giác mệt mỏi dâng lên từ sáng sớm.
Một cô thợ khác, người Việt, ghé sát bên, nói khẽ:
- Mới sang hả chị?
- Ừ…
Lan chỉ đáp, miệng khẽ mím lại, mắt nhìn chỗ khác.
- Ráng nha. Ban đầu ai cũng vậy.
Lan cười gượng.
Chưa kịp nghỉ, con nhỏ chủ, gọi:
- Chị Lan! Come here! Shampoo (gội đầu) cho bà khách này đi!
Một bà khách Mỹ ngồi xuống ghế. Lan cúi đầu gội tóc cho khách. Nước ấm chảy qua tay, nhưng lòng chị lạnh. Bà khách nhắm mắt, không nói gì.
Lan nhẹ nhàng:
- Is the water okay? (nước như vậy có vừa với bà không?)
- Uh-huh.
Xong việc, Lan cúi đầu, cảm ơn:
- Thank you! Thank you very much! (Cám ơn rất nhiều)
Bà khách đứng dậy, để lại vài đồng tip lẻ. Chị nhìn số tiền trong lòng bàn tay, tim nhói lên. Ở Việt Nam, chị từng là người phụ nữ tươm tất. Giờ đây, chị đếm từng đồng tiền tip. Buổi trưa, tiệm đông khách. Lan chạy tới chạy lui. Bóp chân, bóp tay. Lau ghế. Lau sàn. Một bà khách khác khó tính:
- You missed a spot. (cô bỏ sót chỗ này)
Lan cúi xuống lau lại và luôn miệng nói:
- I’m sorry! (Tôi xin lỗi)
Bà ta lắc đầu, tỏ vẻ khó chịu. Lan cắn môi, không dám nói gì. Đến chiều, con nhỏ chủ tiệm gọi:
- Chị Lan, chùi mấy cái bồn pedicure rồi dọn dẹp bathroom luôn nha…
Lan hiểu ngay. Chị lấy găng tay, cây chà. Nhà vệ sinh hôi. Bồn cầu dơ. Lan quỳ xuống, cọ từng chút. Tay chị run. Nước tẩy xộc mũi. Nước mắt trào ra, nhưng chị nuốt xuống. Không được khóc ở đây.
Đột nhiên, một khách hàng lớn tuổi bước vào tiệm. Bà ta lạnh lùng nhìn chị, giọng mỉa mai:
- “You people” always say sorry. Don’t you know how to do your job? (cô luôn miệng xin lỗi. Sao cô không biết cách làm việc của cô?)
Lan cứng người, tim như muốn rụng. Chị cúi đầu, cố bình tĩnh:
- I… I’m sorry, ma’am. (tôi xin lỗi, thưa bà)
Nhưng bà ta không dừng lại:
- Where are you from? (cô từ đâu đến đây?)
Lan ngập ngừng trả lời nhỏ, giọng run run:
- Vietnam…
- No wonder. I can tell… (Hèn chi. Tôi có thể nói…)
Lan cảm giác như bị tát mạnh vào mặt. Chị khựng lại, nước mắt dâng trào. Tay vẫn phải tiếp tục công việc. Bà ta lại nhếch mép:
- I come here to relax, not to deal with this kind of service. (tôi đến đây để thư giãn, không phải để gặp kiều phục vụ này)
Lan ôm mặt, bước vào phòng sau, nghẹn ngào. Một cô thợ khác chạy theo:
- Chị Lan… thôi, ráng đi chị.
Lan lắc đầu:
- Em ơi… chị không chịu nổi… chị buồn vì bị coi thường.
Cô thợ nắm tay Lan:
- Ai mới qua cũng vậy. Nhưng chị còn gia đình. Ráng lên.
Lan hít sâu, lau nước mắt. Khi quay lại, bà khách lớn tiếng:
- Is this how you run a business?
Lan hít một hơi thật sâu, quỳ xuống, tiếp tục công việc. Mỗi động tác như đè lên lòng tự trọng. Khi xong, bà ta ném tiền tip lên bàn:
- Don’t expect a good review. (đừng mong một đánh giá tốt)
Lan cúi đầu, thầm nhủ:
- Ráng vì con… ráng vì con.
Tối, về nhà, Lan không nói gì. Tuấn nhìn thấy đôi tay vợ run nhẹ. Anh hỏi:
- Hôm nay đi làm có chuyện gì không được vui phải không em?
Lan im lặng rất lâu, rồi nói khẽ:
- Có người nói em… ‘You people’… Em chưa bao giờ thấy mình nhỏ bé như vậy.
Tuấn ôm vợ thật chặt:
- Em không nhỏ. Em đang hy sinh.
Lan nấc lên:
- Em chỉ mong con mình… không bao giờ phải cúi đầu như vậy.
Tuấn gật đầu:
- Nó sẽ không. Vì ba mẹ nó đã cúi rồi.
-
Sáng hôm sau, đồng hồ reo lúc bốn giờ rưỡi. Lan bật dậy theo thói quen. Tuấn đã thức, đang lặng lẽ xếp cơm hộp. Mùi trứng chiên thoang thoảng trong căn bếp nhỏ. Anh nói nhỏ:
- Em nghỉ một hôm đi…
Lan lắc đầu:
- Không được. Nghỉ là mất tiền, không được tiền típ…
Trước khi ra khỏi nhà, Tuấn đứng nhìn ra cửa sổ. Tuyết mỏng phủ trắng sân trước. Anh nghĩ:
- Một ngày nữa bắt đầu. Một ngày để làm việc, để sống… và để hy sinh. Bao giờ con mình mới hiểu hết?
Cùng giờ đó, ở một trường trung học cách tiệm Lan làm chừng 20 dặm, Kevin, tên Mỹ của Kiệt, con trai họ, ngồi im trong lớp, mắt lim dim trên bàn học. Ánh sáng trắng từ đèn trần chiếu xuống, khiến những nét mệt mỏi trên khuôn mặt cậu càng hiện rõ. Đôi mắt thâm quầng, tóc rối bời, vai gầy khẽ run khi cậu dựa người vào bàn.
Đêm qua, cậu nghe tiếng ba mẹ thì thầm ngoài phòng khách. Không rõ hết lời nói, nhưng tiếng mẹ nghẹn lại, tiếng ba im lặng đến mức nặng trĩu. Cậu nhớ những giọt nước mắt lặng lẽ của mẹ, nhớ bàn tay chai sần của ba khi bưng cơm hộp ra xe giữa sương giá. Cậu nhắm mắt, tự hỏi:
- Ba mẹ có thực sự phải chịu đựng như thế này vì mình sao?
Tiếng bước chân của cô giáo vang lên khiến Kevin giật mình. Cô đi vào lớp, ánh mắt nhanh chóng quét qua các học sinh, rồi dừng lại ở cậu. Giọng cô dịu dàng, nhưng vẫn mang theo sự nghiêm khắc:
- Kevin Nguyen?
Cậu ngẩng đầu, gật gật:
- Yes?
- Come see me after class. (Gặp tôi sau giờ học nhé)
Tiếng thở dài nhẹ hẫng trong lồng ngực. Kevin biết sẽ không dễ chịu chút nào. Cậu ngồi xuống, cố tập trung nhìn lên bảng, nhưng những con số, những công thức, những dòng chữ trôi qua trước mắt mà chẳng hề vào đầu. Mỗi tiếng tích tắc của đồng hồ trên tường như nhắc nhở cậu: “Điểm số tụt, bài tập chất đống, ba mẹ đang cực khổ ngoài kia…”
Cuối buổi học, Kevin đứng trước bàn cô giáo. Cô nhìn cậu bằng ánh mắt vừa lo lắng vừa nghiêm nghị. Giọng cô nhẹ nhàng, nhưng lại khiến cậu cảm thấy áp lực:
- I’ve noticed you’ve been late a lot. And your grades… dropped. (Tôi chú ý em đi học trễ rất nhiều lần. Và nhiều điểm số của em… bị tụt)
Kevin im lặng. Cậu nuốt một hơi dài, cảm giác như tất cả những lỗi lầm, những thiếu sót, những ngày trốn học, những buổi về nhà muộn đều bị gói gọn trong câu nói đó.
Cô giáo tiếp tục, giọng trầm xuống, như muốn truyền cho cậu một chút tin tưởng:
- I don’t know what’s going on at home, but you’re capable of more. (Tôi không biết tình hình gia đình em, nhưng em có khả năng học tốt hơn nhiều)
Kevin buột miệng, giọng lạc đi:
- My parents work very hard. They don’t complain. But I know. (Ba mẹ em làm việc cực nhọc lắm. Họ không than phiền. Nhưng em biết)
Câu nói vừa bật ra khiến chính cậu cũng bất ngờ. Kevin biết, cô giáo nhìn cậu khác đi, ánh mắt không chỉ là nghiêm khắc mà còn là hiểu biết, và có phần cảm thông.
Cô gật đầu, nụ cười khẽ nở trên môi:
- If you want help, we’re here. You just have to try. (Nếu em cần giúp đỡ, chúng tôi sẵn sàng. Chỉ cần em cố gắng)
Kevin cúi đầu, tay bấu chặt thành nắm. “Thank you,” cậu nói khẽ, nhưng trong lòng lại dâng lên một cảm giác vừa bẽ bàng, vừa hãnh diện. Bẽ bàng vì mình đã để cha mẹ chịu cực, để điểm số tụt dốc. Hãnh diện vì nhận ra ba mẹ không bao giờ than vãn, và cậu bắt đầu tự nhủ: “Mình phải làm gì đó… để ba mẹ đỡ khổ.”
Cậu bước ra khỏi lớp, vai thẳng hơn, dáng đi không còn hẫng hững như trước. Trong lòng, một điều gì đó thức tỉnh. Sự trưởng thành không đến từ một lời khuyên hay một bài học trên lớp, mà từ những ngày quan sát cha mẹ, từ những hy sinh thầm lặng, từ những giọt nước mắt lặng lẽ. Kevin chợt thấy mình lớn hơn một chút, thấy mình có trách nhiệm với chính cuộc đời và với gia đình.
Ngoài cửa sổ lớp học, nắng xuân yếu ớt xuyên qua những tán cây, chiếu lên gương mặt cậu. Một tia sáng nhỏ thôi, nhưng đủ để làm Kevin cảm nhận ra mùa xuân này không chỉ có tuyết trắng và gió lạnh, mà còn có hy vọng, sự chịu đựng và lòng quyết tâm mới.
-oOo-
Lan đang cúi rửa bồn thì điện thoại rung trong túi áo. Tin nhắn từ trường. Chị giật mình, tay run. Chị dùng google translate dòng tin nhắn qua điện thoại, đọc đi đọc lại:
“Chúng tôi xin thông báo rằng Kiệt đã chủ động trao đổi với giáo viên về việc học sau giờ. Cháu thể hiện thái độ hợp tác tích cực.”
Lan áp điện thoại vào ngực, hít sâu. Lần đầu tiên sau nhiều tháng, ngực chị nhẹ đi một chút.
Tối đó, Tuấn đang sửa lại đôi giày cũ thì con trai bước ra.
- Ba. Con… con đã ghi tên cho lớp học thêm sau giờ học.
Tuấn đứng sững.
- Con muốn học lại. Con không muốn… để ba mẹ cực như vậy.
Lan bước tới, bật khóc lần nữa, nhưng lần này là nước mắt của niềm hy vọng. Tuấn ôm con vào lòng, giọng run:
- Ba mẹ không cần con trả ơn. Chỉ cần con sống cho ra người.
Ngoài kia, gió xuân thổi nhẹ qua cửa sổ. Mùa xuân đầu tiên ở xứ người không có pháo hoa. Nhưng có hy sinh. Có nước mắt. Và có một tương lai đang được đánh đổi từng ngày.
Võ Phú
Gửi ý kiến của bạn
