Hai ngày nay, thành phố FairFax vùng Hoa Thịnh Đốn tuyết rơi dày đặc, phủ trắng xóa từ mái nhà đến cây cối lẫn vỉa hè. Từng cơn gió buốt, cuốn theo những bông tuyết nhỏ li ti quất vào mặt rát lạnh những ai “gan dạ” dám bước ra khỏi nhà. Hơi thở của con người sẽ bốc khói trong không gian xám chì, bàn tay vừa đưa ra đã tê cứng, chóp mũi cũng đỏ ửng vì lạnh. Đường phố im lìm, xe cộ chạy thật chậm, bánh xe nghiến lên lớp tuyết phát ra âm thanh rào rào khô khốc. Giữa cái rét cắt da ấy, cả thành phố như co mình lại, lặng lẽ chịu đựng mùa đông khắc nghiệt. Bởi vì “Nắng mưa là việc của trời” con người dù văn minh cỡ nào cũng làm sao tránh khỏi. Lạnh quá không ngủ nán được, tôi dậy ra phòng khách pha ly cà phê bưng đến ngồi bên lò sưởi. Hớp vài ngụm cà phê nóng cho ấm lòng, tôi nhìn từng cụm bông tuyết rơi rơi lung linh qua cửa sổ. Trong cái không gian mờ mịt ấy, đột nhiên tôi nhớ lại thời kỳ mới đặt chân đến Mỹ...

Khi được người em vợ bảo lãnh đi Mỹ thì tôi đã 54, vợ tôi 47, đứa gái lớn 18 và em trai nó 14. Tôi và bà xã thì vừa đi làm, vừa đi học college để có thêm Financial Aid nuôi hai con, một đứa vào đại học, một đứa lớp 9. Thời gian vụt qua rất nhanh đối với một đời người nhưng chỉ là cái chớp mắt của lịch sử. Không biết ai nói câu đó nhưng tôi thấy quá đúng. Một vài năm sau khi cuộc sống nơi quê người ổn định thì tôi bắt đầu viết về nước Mỹ, từ năm 2001 cho đến nay cũng được 25 năm, một phần tư thế kỷ! Mới đó mà tôi đã 83. Ngoảnh lại phía sau: Cả một đoạn đường dài; ngước nhìn phía trước: đường đi cứ ngắn dần. Đời sống ở Mỹ theo cái nhìn của tôi rất muôn màu muôn vẻ, với đầy đủ đắng cay, chua chát, mặn nồng. Dòng đời có những lúc êm như suối mơ, có những lúc dữ dội sóng cuồn, lại có lúc éo le, gay cấn, bất ngờ và l‎ý thú hơn tất cả những gì con người có thể tưởng tượng được.

Houston đã vào hè, không khí nóng bức, có ngày nhiệt độ lên đến 100 độF. Nhiều gia đình cùng đưa nhau đi tránh nắng tại các bãi biển Galveston, Freeport, Corpus Christy… Nhóm người già chúng tôi được Hội Cao niên Houston (Houston Seniors Association) hướng dẫn đi thăm một khu di tích lịch sử của Tiểu bang Texas, đó là Đài Tưởng Niêm và Bảo Tàng Viện San Jacinto (San Jacinto Memorials Monuments and Museum). Sáng ngày 24-4-2025, đúng 8:30, chúng tôi gồm 30 người có mặt tại Trung tâm Cộng đồng Houston (Houston Richard & Meg Weeley Community Center) và được xe bus đưa thẳng đến Đài tưởng niệm San Jacinto.

Câu hỏi vừa có tính châm biếm vừa có chút triết học này đã theo tôi từ ngày tôi nghe nó lần đầu cách đây 40 năm về trước. Câu trả lời có lẽ tùy vào hoàn cảnh và quan niệm sống của từng người. Tôi nhớ các bác tù cải tạo kể rằng vì quá đói trong trại, khi được phát một chén cơm nhỏ, các bác phải ăn từng hạt cơm để bữa cơm được kéo dài ra. Trong hoàn cảnh đói khổ ấy, chắc chắn là ăn để sống. Ngược lại, khi qua Mỹ, đồ ăn dư thừa, nhiều người sống để ăn. Tôi có quen một người rất sành ăn uống. Anh ấy chỉ ăn chủ yếu là thịt bò. Anh ăn thịt bò mỗi ngày và uống kèm theo rượu. Ngày xưa thì anh cứ filet mignon mà phang. Gần đây theo phong trào, anh chuyển sang wagyu. Khi thấy tôi chỉ ăn thịt trắng là gà hay cá, anh cười có vẻ khinh thường:

Tôi đang ngắm nghía bức tường mới sơn xong thì bà hàng xóm bất ngờ ló mặt qua hàng rào, cao giọng: - Anh ơi, sơn lại màu khác đi, chứ màu này phản chiếu vào cửa sổ phòng ngủ nhà tôi, chói mắt không chịu được. Tôi đáp: - Chị ơi, tôi tận sức rồi. Chờ năm bảy năm nữa tôi sơn lại luôn. Bà hàng xóm xịu mặt, rụt đầu về vẻ không vui. Tôi bực mình, rủa thầm: “Thứ hàng xóm nhiều chuyện, nhà người ta muốn sơn màu gì thì sơn chứ!”...

Đây là một tòa nhà 2 tầng không dựng hàng rào tọa lạc trên khu đất rộng có hơn 5, 6 block đường nằm không xa một trạm bus rất tiện lợi cho người già đi lại, đến hội thiện nguyện tham dự bữa ăn miễn phí. Bước vào trong cơ sở bà con thấy ngay một dãy bàn dành cho nhân viên làm việc phục vụ khách hàng. Đó là đoàn thanh nam thanh nữ y phục không sặc sỡ, rất gần gũi vừa giản dị lại nghiêm trang. Xa vào trong là văn phòng làm việc có tính cách chuyên môn: văn phòng Bác sĩ, phòng tập Yoga, chuyên viên về điện nước, hướng dẫn internet, tư vấn pháp luật, tâm lý tuổi trẻ, lớp học giao thông đường phố, cố vấn An sinh xã hội, khu hội họp ca Karaokee, phòng tập thể dục, nơi giải trí đầy đủ báo chí đủ ngoại ngữ Miên, Lào, Anh, Việt, Mễ. Tất cả mọi người có mặt đều kiên nhẫn và nghiêm chỉnh đứng sắp hàng ngay ngắn chờ đợi biểu hiện các dân tộc thế giới giữ nếp sống văn minh của công dân nước tiến bộ. Ai đến trước đi trước, đi sau tới sau. Quang cảnh đông đảo nhưng diễn ra trật tự.

Người Việt ở Mỹ hay nói “muốn giàu thì cho con học bác sỹ.” Nhưng Tin không học bác sỹ vì tiền. Cũng không vì ý muốn bố mẹ. Mà vì ước mơ. Sau khi tốt nghiệp cử nhân đại học Mỹ, ai muốn học cao hơn nữa không cần thi, ngoại trừ ngành y (phải thi MCAT) và hai ngành khác - Law LSA, Business GMAT. Riêng ngành y khó hơn, vì thí sinh phải trải qua cuộc khảo hạch (interview) về bản thân và gia đình. Rồi nhiều lọc lựa khác, như matching với các trường y khác, v.v. ... Và lắm khảo hạch nữa mới ra trường. Đã vậy, ngành y phải học lâu hơn: bốn năm cử nhân đại học, hai năm lý thuyết y, hai năm sinh viên thực tập (clinical rotation) phải đi nhiều nhà thương xa, ba năm bác sỹ thực tập (residency). Tổng cộng hết 11 năm. Đó là thuận buồm xuôi gió, nhưng ít người được vậy. Tốt nghiệp ra trường tuổi tác cũng 30 trở lên rồi, lại thêm biết bao nhiêu khê nên cũng ít tuổi trẻ nào nhảy vào. Đã khó lại lâu vào cái thời “fast food” này. Chưa nói đến tiền ăn học gần nửa triệu dollars.

Tôi còn nhớ như in lần đầu tiên Christine ngồi trước chiếc máy tính mà tôi mua cho con bé. Khi ấy, nó chỉ mới tám tuổi. Đôi mắt sáng rực, tò mò và say mê như muốn khám phá cả thế giới nằm sau màn hình. Tôi mỉm cười, không ngờ rằng hình ảnh nhỏ bé ấy sẽ trở thành khởi đầu cho một hành trình dài, đầy thử thách, và cũng đầy xúc cảm - hành trình của một người con gái mong muốn nối gót cha trong thế giới điện toán, rồi sau đó, rẽ sang một con đường hoàn toàn khác: con đường của y học, của lòng nhân ái, và của ước mơ chữa lành.