Houston đã vào hè, không khí nóng bức, có ngày nhiệt độ lên đến 100 độF. Nhiều gia đình cùng đưa nhau đi tránh nắng tại các bãi biển Galveston, Freeport, Corpus Christy… Nhóm người già chúng tôi được Hội Cao niên Houston (Houston Seniors Association) hướng dẫn đi thăm một khu di tích lịch sử của Tiểu bang Texas, đó là Đài Tưởng Niêm và Bảo Tàng Viện San Jacinto (San Jacinto Memorials Monuments and Museum). Sáng ngày 24-4-2025, đúng 8:30, chúng tôi gồm 30 người có mặt tại Trung tâm Cộng đồng Houston (Houston Richard & Meg Weeley Community Center) và được xe bus đưa thẳng đến Đài tưởng niệm San Jacinto.

Câu hỏi vừa có tính châm biếm vừa có chút triết học này đã theo tôi từ ngày tôi nghe nó lần đầu cách đây 40 năm về trước. Câu trả lời có lẽ tùy vào hoàn cảnh và quan niệm sống của từng người. Tôi nhớ các bác tù cải tạo kể rằng vì quá đói trong trại, khi được phát một chén cơm nhỏ, các bác phải ăn từng hạt cơm để bữa cơm được kéo dài ra. Trong hoàn cảnh đói khổ ấy, chắc chắn là ăn để sống. Ngược lại, khi qua Mỹ, đồ ăn dư thừa, nhiều người sống để ăn. Tôi có quen một người rất sành ăn uống. Anh ấy chỉ ăn chủ yếu là thịt bò. Anh ăn thịt bò mỗi ngày và uống kèm theo rượu. Ngày xưa thì anh cứ filet mignon mà phang. Gần đây theo phong trào, anh chuyển sang wagyu. Khi thấy tôi chỉ ăn thịt trắng là gà hay cá, anh cười có vẻ khinh thường:

Tôi đang ngắm nghía bức tường mới sơn xong thì bà hàng xóm bất ngờ ló mặt qua hàng rào, cao giọng: - Anh ơi, sơn lại màu khác đi, chứ màu này phản chiếu vào cửa sổ phòng ngủ nhà tôi, chói mắt không chịu được. Tôi đáp: - Chị ơi, tôi tận sức rồi. Chờ năm bảy năm nữa tôi sơn lại luôn. Bà hàng xóm xịu mặt, rụt đầu về vẻ không vui. Tôi bực mình, rủa thầm: “Thứ hàng xóm nhiều chuyện, nhà người ta muốn sơn màu gì thì sơn chứ!”...

Đây là một tòa nhà 2 tầng không dựng hàng rào tọa lạc trên khu đất rộng có hơn 5, 6 block đường nằm không xa một trạm bus rất tiện lợi cho người già đi lại, đến hội thiện nguyện tham dự bữa ăn miễn phí. Bước vào trong cơ sở bà con thấy ngay một dãy bàn dành cho nhân viên làm việc phục vụ khách hàng. Đó là đoàn thanh nam thanh nữ y phục không sặc sỡ, rất gần gũi vừa giản dị lại nghiêm trang. Xa vào trong là văn phòng làm việc có tính cách chuyên môn: văn phòng Bác sĩ, phòng tập Yoga, chuyên viên về điện nước, hướng dẫn internet, tư vấn pháp luật, tâm lý tuổi trẻ, lớp học giao thông đường phố, cố vấn An sinh xã hội, khu hội họp ca Karaokee, phòng tập thể dục, nơi giải trí đầy đủ báo chí đủ ngoại ngữ Miên, Lào, Anh, Việt, Mễ. Tất cả mọi người có mặt đều kiên nhẫn và nghiêm chỉnh đứng sắp hàng ngay ngắn chờ đợi biểu hiện các dân tộc thế giới giữ nếp sống văn minh của công dân nước tiến bộ. Ai đến trước đi trước, đi sau tới sau. Quang cảnh đông đảo nhưng diễn ra trật tự.

Người Việt ở Mỹ hay nói “muốn giàu thì cho con học bác sỹ.” Nhưng Tin không học bác sỹ vì tiền. Cũng không vì ý muốn bố mẹ. Mà vì ước mơ. Sau khi tốt nghiệp cử nhân đại học Mỹ, ai muốn học cao hơn nữa không cần thi, ngoại trừ ngành y (phải thi MCAT) và hai ngành khác - Law LSA, Business GMAT. Riêng ngành y khó hơn, vì thí sinh phải trải qua cuộc khảo hạch (interview) về bản thân và gia đình. Rồi nhiều lọc lựa khác, như matching với các trường y khác, v.v. ... Và lắm khảo hạch nữa mới ra trường. Đã vậy, ngành y phải học lâu hơn: bốn năm cử nhân đại học, hai năm lý thuyết y, hai năm sinh viên thực tập (clinical rotation) phải đi nhiều nhà thương xa, ba năm bác sỹ thực tập (residency). Tổng cộng hết 11 năm. Đó là thuận buồm xuôi gió, nhưng ít người được vậy. Tốt nghiệp ra trường tuổi tác cũng 30 trở lên rồi, lại thêm biết bao nhiêu khê nên cũng ít tuổi trẻ nào nhảy vào. Đã khó lại lâu vào cái thời “fast food” này. Chưa nói đến tiền ăn học gần nửa triệu dollars.

Tôi còn nhớ như in lần đầu tiên Christine ngồi trước chiếc máy tính mà tôi mua cho con bé. Khi ấy, nó chỉ mới tám tuổi. Đôi mắt sáng rực, tò mò và say mê như muốn khám phá cả thế giới nằm sau màn hình. Tôi mỉm cười, không ngờ rằng hình ảnh nhỏ bé ấy sẽ trở thành khởi đầu cho một hành trình dài, đầy thử thách, và cũng đầy xúc cảm - hành trình của một người con gái mong muốn nối gót cha trong thế giới điện toán, rồi sau đó, rẽ sang một con đường hoàn toàn khác: con đường của y học, của lòng nhân ái, và của ước mơ chữa lành.

Bà Thuyên nằm nướng trên giường lướt điện thoại, ngày cuối tuần bà tự thưởng được ngủ trễ mặc dù bà đã nghỉ hưu từ cả chục năm nay, nhưng vì quen giờ sinh học nên cứ đúng 7 giờ là bà mở mắt. Bà định bụng sẽ dậy khoảng 9 giờ, nhưng vì quên cái password của trang facebook nên loay hoay tìm tòi mãi, làm bà hết cả muốn ngủ, phải ngồi dậy. Những ngày thường trong tuần, bà đến nhà con trai trông cháu nội cho vợ chồng chúng đi làm từ sáng sớm, nhưng đã hai tuần nay, bà ở nhà chăm ông vì ông vừa mổ một con mắt phải do chứng cataract, còn cháu bé được gởi tạm sang nhà ông bà ngoại. Ngoài việc làm cơm, nhỏ thuốc mắt đúng giờ cho ông, bà còn phải để mắt canh chừng ông, càng lớn tuổi trí nhớ càng rời xa ông, sợ ông quen tay đưa lên dụi mắt, hoặc lại mở chiếc điện thoại bé xíu ra, mê say dán mắt vào đấy với những trò games quyến rũ hay xem hình trong app family album mà thằng con vừa mở cho!

Thủy Lâm Synh sinh quán tại Đức Hải, Quảng Ngãi, Việt Nam. Ông vượt biển tháng Giêng 1978, sau khi tạm trú tại Singapore 3 tháng, định cư tại Chicago, IL. Ông làm chuyên viên cho Eastman Kodak 20 năm. Năm 2000 sáng lập Bán Nguyệt San Chicago Việt Báo và điều hành đến 2015 thì sang lại và về nam Cali nghỉ hưu. Đây là bài viết đầu tiên ông tham dự chương trình VVNM.